Papieren Paleis mooi pleidooi voor vernieuwing rechtsstaat

 in Blog

Vanuit een sterk ontwikkeld rechtvaardigheidsgevoel koos ik ooit voor een studie rechten. Op de universiteit verdween dat gevoel onder een berg droog studiemateriaal. Ook tijdens een korte stage bij een advocatenkantoor waren recht en onrecht geen thema’s. Bij het lezen van Het Papieren Paleis komt dat bevlogen gevoel weer helemaal terug.

Teleurstellende stage bij advocatenkantoor

Ik weet nog goed dat ik als jonge student rechten twee maanden ‘studentenstage’ ging lopen bij een advocatenkantoor. Nu begint het, dacht ik nog. Het werd een behoorlijke deceptie, vooral omdat ik maar niet kon begrijpen dat de advocaten zo ongegeneerd partijdig konden zijn. En daarmee hun persoonlijke gevoel bij een cliënt, een zaak, een probleem, opzij konden schuiven.

Duurzame oplossing deed er niet toe

Ik zie nog levendig voor me hoe een klootzakkerige verhuurder van slecht onderhouden woningen werd geholpen in zijn strijd tegen ‘die altijd zeurende huurders’. Of hoe de mannen in echtscheidingszaken ineens een heel slecht financieel jaar achter de rug hadden, wat helaas ook gevolgen had voor de alimentatie. Verderop in de straat beweerden de advocaten van een ‘vrouwenkantoor’ het tegenovergestelde. Een duurzame oplossing deed er niet zo toe. Winnen moesten ze. Allebei de partijen. Ik kon en kan de advocaten die partijdig voor hun cliënt strijden geen ongelijk geven, ze zitten in een rechtssysteem waarin dit zelfs van ze gevraagd wordt. Maar zelf wilde ik er niet aan meewerken. Exit advocatendroom.

Nieuwkomers zijn niet welkom

Mijn korte stage-ervaring in de advocatuur was in de vorige eeuw. Maar is het echt heel erg anders nu? Als ik Het Papieren Paleis lees, van HiiL directeur Maurits Barendrecht en journalist Maurits Chabot, is dat niet het geval. Onze wetten zijn zwaar verouderd en onze rechtsspraak zeker ook. Rechters zijn gevangen in het wetboek, advocaten in hun gilderegels. Door die regels zijn nieuwkomers niet welkom en wordt substantiële vernieuwing tegengehouden.

Juridisch klimaatakkoord

In Het Papieren Paleis pleiten Chabot en Barendrecht niet alleen tegen de partijdigheid van advocaten, ze zijn kritisch op het toernooimodel van rechtszaken, waarin partijen per definitie tegenover elkaar komen te staan. Mooi: ‘het toernooimodel is de fossiele brandstof van de rechtspleging, de paleizen van justitie zijn de kolencentrales’. De auteurs pleiten dan ook voor een juridische variant op het klimaatakkoord. Een rechtssysteem dat werkt op basis van goede meetinstrumenten, wereldwijde data, gedeelde kennis, objectieve kwaliteitstoetsing. Zoals de klimaatcrisis wordt bestreden met veel gezamenlijke inspanningen.

Huizen van het recht

De auteurs pleiten vooral ook voor het weer dichterbij brengen van het recht. Dichterbij de mensen die in hun dagelijks leven recht en onrecht ervaren. Recht wordt dan niet meer gesproken in afstandelijke paleizen, maar in huizen van het recht, vergelijkbaar met huisartsenposten. Advocaten werken daar nauw samen met psychologen, bemiddelaars of financieel adviseurs, al naar gelang wat er nodig is voor een duurzame oplossing. En ze worden beter betaald als de cliënt sneller en naar meer tevredenheid is geholpen, niet per definitie als ze er meer uur in hebben gestoken. Goed plan! En, zeggen de auteurs, dit zal tot meer werkgelegenheid leiden onder juristen. Dus ‘The End of Lawyers’ kondigen ze echt niet aan.

Het Papieren Paleis: uit het hart gegrepen

Het pleidooi van Chabot en Barendrecht is me uit het hart gegrepen. Ze maken heel goed duidelijk waarom het huidige systeem aan vernieuwing toe is, geven mooie voorbeelden uit binnen- en buitenland over hoe het anders kan, en schetsen welke kant(en) het op moet. De jonge jurist in mij had zich er waarschijnlijk een stuk beter in thuis gevoeld. En ook de iets oudere beschouwer en adviseur van de juridische sector die ik nu ben ziet dit heel erg zitten.

Voor nieuwsbrief Advocatie schreef ik een recensie over Het Papieren Paleis. De korte versie: koop dat boek! De langere lees je hier.

Ben je advocaat en wil je aan de slag met vernieuwing van je praktijk? Laten we praten!

Recente berichten

Geef een reactie

Voer je zoekopdracht in en druk op Enter om te zoeken